دین و فضای مجازی

  • بعضی از اتفاقاتی که افتاده را من گزارش می کنم.  سلسله مراتب روحانیت در این 20 سالی که از دهه نود میلادی اینترنت به شکلی وارد ایران شده، تغییر جدی نکرده است. روحانیون اینترنت باز از جمله آقای ابطحی  و دیگران اینها در بهترین صورتشون که روحانیون اینترنتی می شود نامگذاریشان کرد مثلا معادل مسجد اینترنتی  . روحانیون اینترنتی حدشون حد مبلغین اینترنتی است به اصطلاح یعنی به  سطوح بالاتر نیامدند.  به تعبیری آن هایی که قبلا هم خط مقدم تبلیغ بودند خط مقدم را در این جا هم دارند والا سلسله مراتب  تغییری نکردند. یعنی آیت الله العظمی  به واسطه اینترنت دار بودنش آیت الله العظمی نیست بلکه بر مبنای چیزهای دیگری است اما برعکسش خیلی اتفاق افتاد یعنی این امکان فراهم شد که حجم زیادی از روحانیون و غیر روحانیون  را به بتوانند به خدمت بگیرند و در جهت اشاعه ی نظرات و ایده های خودشان .  درواقع این امکانات اینترنتی قدرت مراجع را افزایش داد. به تعبیر دیگر آقایی که در سطح مرجعیت بلندتر و مهم تر تعریف شده بود وقتی وارد فضای مجازی هم شد با قدرت تر وارد شد.  این تجربه ،تجربه خیلی مهمی است که برعکسش اگر گزارش وجود دارد بحث کنیم. که برعکسش اون جوری نیست .اون مراجعی که امکانات مالی بهتری داشتند  در فضای مجازی هم امکانات مالی بیشتری را هزینه کردند  اون هایی که قبلا اجتماعی تر بودند در فضای مجازی هم اجتماعی تر بودند.  مثلا تجربه سایت مرحوم سید محمد فضل الله  این درواقع بازتابی بود از خود ان شخصیت متکثر  و چندوجهی . این به نظر من مهم است.  نکته دوم مربوط به بحث خدمات دینی آنلاین است . دوسوم بحثی که تا حالا داشتیم راجع به نقش دین در ارتباطات بود حالا به خصوص داریم حوزه ارتباطات دینی و مشخصا خدمات دینی را مرور میکنیم . دین برای خودش هیچ محدودیتی برای ارائه خدمات آنلاین نپذیرفته است. یعنی تا آن جایی که بتواند خدمات آنلاین را ارائه کند، چون در جهت توسعه خدمات است به جلو می رود.  شاید برای شما جالب باشد سایتی هست به نام شهید آوینی ، مال شخص شهید آوینی و خانواده اش نیست. یکی از سایت های سپاه است این سایت یکی از پر کلیک ترین سایت های مذهبی درایران است . یک علت ان این است که استخاره آنلاین دارد و - ادعیه آنلاین -  اگر این جوری تصور کنیم که استخاره آنلاین رقیبی است برای استخاره تلفنی و استخاره تلفنی رقیبی است برای استخاره حضوری . اگر این طور فکر کنیم باید نگران این شویم که شاید یکی جای دیگری را بگیرد اما چیزی که اتفاق می افتد حداقل تجربه سایت شهید آوینی این هست که اون فضا به مثابه ی ویترین فروخته میشود که اجناسش جای دیگری است یعنی برای یک عده افراد ورود به استخاره از آنجا شروع می شود.  اما این ها هدایت می شوند به سمت استخاره تلفنی و استخاره حضوری.  یعنی به مثابه مسیر تلقی می شود نه به مثابه جایگزین .  اهمیت تصمیم یعنی در چیزهای سطحی - دارم کاملا پدیدارشناختی توضیح می دهم - کسی که می خواهد زن بگیرد به استخاره حضوری رجوع می کند.

اکثر وظایف روحانیت وقتی این طور می شود که خود روحانیت هم پشتش باشد. چون یک تصمیم هست و یک اجبار نیست .حرف من همین است . این یک تصمیم است  که شما روحانی هستید که در مسجد باشید  ( اگر طراحی کرده باشید این جوری میشود.  این یک تصمیم است که مسیر را به جلو می برد نه یک اجبار تکنولوژیک که دین را دارد با خودش می برد برای این که این از جنس فعل است نه از جنس انفعال. شما باید تصمیم بگیرید برای آن کار هزینه کنید. امکاناتی را فراهم کنید که انجام بشود. دو تا نکته دیگر هم دارم یکی در مورد بحث فقه است. در مسئله فقهی  فکر میکنم الان حتی کتاب هایی هم درآمده باشد که موضوعش فقه فضای مجازی است . یک قاعده کلی دارد. ان قاعده کلی خیلی چیزها را حل می کند و لازم نیست دیگر استفتای جدیدی اتفاق بیفته. ان هم  این که این ارتباطات نسبت به دوره ی ماقبل خودش تشدید یافته نه این که  تضعیف شده باشد. یعنی نسبت به تلفن وقتی شما تصویرش را دارید صدایش را هم دارید دیگر نمی توانید شک کنید.  وقتی تلفن رو پذیرفتید  این را هم باید بپذیرید .این خیلی عجیب و غریب نیست.  آنچه که خیلی مهم است در بحث عبادات است یعنی در بحث معاملات این بحث خیلی اهمیت ندارد  به خصوص که یک بحث حقوقی جدی هم پشتش هست که این جا فقه و حقوق با همدیگر کار می کنند که آن هم بحث ادله الکترونیک است. در بحث ادله الکترونیک هرجا که شما ادله الکترونیک را پذیرفتید، فقهی را هم پذیرفتید. مباحثاتش در جمهوری اسلامی هم همین طور است. در واقع  شما وقتی که پذیرفتید این کلیک کردن به مثابه پذیرفتن است . اگه پذیرفتید متعهد به آن هستید به شرط این که نشود آن را انکار کرد یعنی جایی ثبت شده باشد.  مثل بقیه اله یعنی عرف اگر پذیرفت که این تعهد است شرعا هم تعهد می شود. اما در بحث عبادات که به نظرم بحث جدی است تا اون جایی که من اطلاع دارم اصلا  نپذیرفتند. خیلی به اصطلاح صریح این را کنار گذاشتند.  اونجایی که بحث عبادات هست اگر باید حضور باشد باید همان حضور درمکان باشد. مثلا شما بسیار بعیده در میان اهل سنت و تشیع که حج مجازی به مثابه حج واقعی .

  • بگذارید به این شکل بگوییم، زیارت آقا ابا عبدالله قبل از این که همه این حرف ها باشد شما یک زیارت از بعید دارید که شما می توانید نیت کنید بروید بالای پشت بام زیارتتان را بخوانید ، انشالله که قبول می شود.

در دانشگاه امام صادق یک شبیه سازی  طراحی شده است  به عنوان سایه های ملکوت نرم افزار مجازی زیارت امام رضا. می توانید همین طوری بروید حرم تا مقابل ضریح  و آنلاین و آفلاین هم داریم.

ما اصلا بحث نظری اش را برای ساختن آن نرم افزار شروع کردیم که بشود یا نشود . جمع بندی را در یک جمله عرض می کنم . به مثابه ویترین و به مثابه مکمل ، به مثابه تشنه کننده کاملا جواب می دهد. اما به مثابه جایگزین اصلا مطرح نیست. مگر برای کسی که اساسا راهی ندارد. اگر کسی درلس آنجلس زندگی می کند و دلش هوای امام رضا رو کرده بهترینش این است که با نرم افزار ما کار کند. برای این که یک حس حضور به صورت ناقص می دهد.           هر جایی که در واقع نیت و حضور قلب در این موارد وجود دارد صوابش هم وجود دارد اگر اتصال بر قرار شد، چون ممکن است من توی حرم هم بروم چنین اتفاقی برای من نیفتد.  یک کسی هم از راه دور دلش آتش بگیرد.  در بحث اجرای طلاق و اجرای عقد عرض کردم این همان ارتباطات تشدید شده است . این اگر شما تلفن را پذیرفتید این را هم پذیرفتید.  نه در مورد عبادات .  شما این را بگویید که من حج را جایگزین می کنم این را کسی نپذیرفته است. آن جایی که در واقع به مکان کاملا وابسته است به معنای وجوب شما سعی بین صفا و مروه را با کلیک نمی توانید انجام بدهید.

/ 1 نظر / 12 بازدید
عبدالمجید

سلام. این خاصیبت هر ابزاری است که اگر برای کسی قابل استفاده باشد آن را به خدمت میگیرد. ولی آیا تمامی رسانه ها ابزار هستند؟ چه کسی این را باید تشخیص دهد؟ شما که خود میگویید دنیای سایبری سبک جدیدی از زندگی را ارائه میدهد . سوال این است که کدام سبک از زندگی که توانایی برای ارائه آن داریم نزدیکتر به آن چیزی است که از ما خواسته اند. وگرنه اینکه چیزی ارائه شود و ما در آن اندک حسنی ببینیم جهت خود را به آن سو بچرخانیم که همان انفعال است. ما اول در فضایی که برای ما ساخته اند میفتیم بعد میخواهیم خود را خالص کنیم این یکی از مشکلات امروز ماست!