فرهنگ و ارتباطات

برای آنان که خواندن را تا حد ممکن و نوشتن را در حد ضرورت می پسندند.

جریان های فرامرزی اطلاعات
ساعت ٢:۱۸ ‎ب.ظ روز یکشنبه ۱٤ خرداد ۱۳۸٥   کلمات کلیدی:

                               

جریان های فرامرزی اطلاعات

                                                                                                          محمد باقر سپهری  

 

با پیشرفت و تو سعه شبکه ها و بزرگراه های اطلاعاتی الکترونی در اوایل دهه 1990 و افزایش کاربردتکنولوژی های نوین ارتباطی در سراسرجهان مسایل بین المللی ناشی از آنها ازاهمیت فراوانی برخوردار شده است. امروزه به موازات توسعه استفاده از شبکه اینترنت توجه به مسایل بیشتر شده است. برخی از سازمانهای بین المللی و منطقه ای از جمله "سازمانهای همکاری و توسعه اقتصادی ", "شورای اروپا" , " اتحادیه اروپا" و " گروه 8" به ارزیابی و تصمیم گیری درزمینه های مختلف, کاربرد این گونه  ارتباطات واطلاعات و مسایل جامعه اطلاعاتی آینده پرداخته اند .[1]

پیدایش و پیشرفت اینترنت در ایجاد شرایط گذار ازجامعه صنعتی به جامعه اطلاعاتی جایگاه بر جسته ای پیدا کرده است.تبادل داده ها نقش روزافزونی پیدا کرده ودر فعالیت های اقتصادی , تجاری بین المللی نقش حیاتی ایفا می کند

برای انتقال و تبادل اطلاعات بین المللی باید از ماهواره , اینترنت و امثال آنها کمک گرفت این نوع ارتباطات بین المللی به جریان داده های فرا مرزی مشهور است که به کمک پیشرفت و توسعه در نظامهای ارتباطات کامپیوتری تحقق یافت, امروزه بیشتر کشور ها با ذخیره, انتقال, گرد آوری و بازار یابی مقدار زیادی از اطلاعات را مقدور ساخته اند.

کشور های توسعه یافته ودر راس آنها ایالات متحده تجهیزات و نرم افزار بازار جهانی را دردست داشته و همه مبادلات جهانی و پردازش داده ها را انجام می دهند,در مقابل  این کشور ها, اکثر کشورهای دنیا فاقد رشد فنی برای ایجاد نظامی برای تبادل اطلاعات جهانی هستند و به این لحاظ وابسته به کشورهای شمال قرار دارند از جمله فرانکوفون* در افریقا که بیشتر اطلاعات اعتباری و بیمه خود را در کامپیوترهای فرانسوی ذخیره می کنند.

  برای دستیابی و فهم ساده تر ارتباط فراملی,تعریفی از آن می تواند به ما کمک کند: پیام هاو اطلاعاتی که از طریق ماهواره ها مرزهای جغرافیایی را در می نوردند و موجبات نزدیکی میان انسانها بر روی کره زمین می شوند مانند تلوزیون های آسیایی و اروپایی , تلوزیون بدون مرز.[2]

بنابراین جریانهای اطلاعات فرامرزی در این ارتباط فراملی انتقال واحدهای کد دار اطلاعات جهت پردازش , ذخیره و ارزیابی در طول مرزهای ملی است.درواقع ذخیره داده ها امکان دسترسی به پایگاههای اطلاعاتی بسیار گسترده را ایجاد می کندو پردازش اطلاعات به اشکال متعددرا ممکن می سازد, البته جریان اطلاعاتی مثل پخش اخبار , برنامه های تلویزیونی و خدمات ارتباط راه دور در این جریان فراملی جای نمی گیرند.

بازیگران داده های فراملی

دست اندرکاران عمده جریان داده های فراملی شرکت های دولتی و چند ملیتی که شبکه های ارتباطات داخلی را در اختیار دارند و همه داده های بین المللی را دریافت و ارسال می دارند سازمانهای بین المللی از جمله اتحادیه ارتباطات راه دور بین المللی" ITU ", سازمان ماهواره راه دور بین المللی "INTEL_SAT" , سازمان همکاری اقتصادی و توسعه ""OECD , شورای اروپا و دایره بین المللی انفورماتیک "IBI" می باشند, علاوه بر اینها بنگاههای ارتباطی خصوصی و غیردولتی نیز وجود دارند از جمله""ITT , "RCA" , تلفن و تلگراف آمریکا " "ATST که خدمات ارتباطات مخصوص را به گروه های ویژه ای از مشترکان خود ارائه می دهند.

 بازیگران دیگری همچون دوایر خدمات داده پردازی,سازمان های اطلاعات گرا مثل بانکها , شرکتهای اعتباری   وخطوط هوایی و همچنین انجمن های ملی و فرا ملی که از طریق شبکه های ارتباطی کامپیوتری در تولید و توزیع فرامرزی نقش مهمی را ایفا می کنند.

الگو های جریان داده های فرامرزی

در جریان داده های فرامرزی الگوهایی وجود دارند که جریان حرکت اطلاعات را نشان می دهند این الگوها به چهار نوع عمومی تقسیم می شوند:

1- جريان جمع آوري مثبت ارتباط که در آن يک شعبه فرعي "الف" به صورت يک طرفه اطلاعات را به کاربران دفتر مرکزي در کشور " ب" منتقل مي کند اين الگوي بيشتر کشوري است . و از يک کشور به کشور ديگر اتفاق
مي افتد .

2- جريان توزيع که در آن نهاد مرکزي داده ها را به چند شعبه فرعي توزيع مي کند . کاربردهاي اين جريان نهنگام سازي پايگاههاي محلي ، گزارشهاي مربوط به سفارش و امور مالي و آموزش يا اطلاعات يکسان به شعبات فرعي منتقل مي شود .

3- جريان شبکه فراملي که بمثابه تشکيلات دايره خدماتي است که شعبه هاي فرعي در يک کشور از تسهيلات کامپيوتر ميزبان در کشور ديگر استفاده مي کند تا به هدف اصلي که دسترسي ميزبان به اطلاعات دو طرفه مي باشد اين جريان يک الگوي شرکتي " اينترانت " مي باشد .

4- جريان شبکه چند مليتي که الگوي پيچيده تري در ميان جريانهاي ديگر است اين الگو اينترنتي است که در جريان اطلاعات با تعاملات چندين کاربر ، ميزبان مشخص مي گردد . اطلاعات و پردازش مي تواند پراکنده ، متمرکز يا هر دو باشد .

در اين فرآيند جريان داده ها معمولا با مسايل حقوقي مواجه مي شوند و شرايط حقوقي نيز بستگي به عواملي از جمله تاثير جريان انتقالات ، موقعيت جغرافيايي و موقعيت کاربران دارد .

مسيرهاي جريان فرامرزي اطلاعات

در جريان فرامرزي داده ها مسير آن از ايالات متحده به طرف کشورهاي ديگر است اين مسئله ناشي از توزيع ناخواسته فن آوريهاي ارتباطات رايانه اي که در پس هر ملتها بيش از پيش تقويت مي شود و کشورهاي بدون کامپيوتر داراي ظرفيت محدوده داده پردازی هستند و اکثرا در جهان سوم واقع شده اند . اين کشور ها داده هاي خام را صادر مي کنند و داده هاي پردازش شده دريافت مي کنند . در چرخه جريان بين المللي اطلاعات ايالات متحده هم به شرق و هم به غرب اطلاعات پردازش شده صادر مي کند و در مقابل اطلاعات خام مي گيرد . کشورهاي توسعه يافته به کشورهاي جهان سوم اطلاعات پردازش شده مي فروشند و در مقابل اطلاعات خام مي گيرند و در مسير مقابل کشورهاي توسعه نيافته به کشور هاي توسعه يافته و آمريکا اطلاعات خام مي دهند و اطلاعات پردازش شده دريافت مي کنند .

با اين حال نمايه دسترسي به اطلاعات نشان مي دهد که اگرچه برخي از کشورها توسعه يافته ، بر مبناي بررسيها و سنجشهاي مربوط به جوامع اطلاعاتي به سبب دارا بودن عوامل متعددي همچون زير ساخت ، دسترسي و کاربرد تکنولوژيهاي نوين اطلاعات و ارتباطات از کشورهاي ديگر پيشي گرفته اند با اين حال کشورهاي در حال توسعه هم در حال تدارک شاخص هاي بنيادي مورد نياز براي توسعه اطلاعاتي تلاش    مي کنند . بر مبناي همين 60 درصد کاربران اينترنت در سال 2003 به کشورهاي داراي ثرتمندترين اقتصاديهاي جهان تعلق داشته اند در برابر آنها در 59 کشور که فقيرترين کشورهاي دنيا محسوب مي شوند هيچ بررسي آماري درباره کاربران اينترنت صورت نگرفته است . البته در اين ميان کشوري مثل کره جنوبي گامهاي مثبت زيادي برداشته که چهارمين کشور دنيا از اين حيث بوده است .[3]

دیدگاه های گزینشی و غیرگزینشی

 رقابت بين ديدگاههاي گزينشي انتقال اطلاعات ، ديگاهي که توسط کشورهاي شوروي سابق ، فرانسه ، کانادا و جهان سوميها طرفداري مي شود و ديدگاه غير گزينشي انتقال نامحدود اطلاعات که با عنوان اصطلاح کلي " جريان آزاد اطلاعات " توسط آمريکا و انگليس روي آن تاکيد مي شود اين وسط مقررات حريم مشخص و استفاده درست از اطلاعات از طرف همه ملتها رعايت نمي شود و علاوه بر آن حقوق مالکيت يک فرد در يک کشور نسبت به کشور ديگر تفاوت دارد و از طرفي در جريان فرامرزي اطلاعات مساله حاکميت ملي از اخميت زيادي برخوردار است که اين دسترسي آزاد مي تواند حاکميت يک دولت را به خطر اندازد خمانطور که دولت کانادا در تحقيقي به اين نتيجه رسيد که براي از دست ندادن حاکميت خود بايد اطلاعات حياتي را کنترل کند .

 بيشترين تاثير فن آوري اطلاعات کامپيوتري بر حاکميت ملي اين است که قدرت از اصطلاحات جغرافيايي حذف شده و به اقتدار اطلاعات تغيير مي يابد بنابراين شرکتهاي چند مليتي مي نوانند اقتدار يک دولت را در زمينه هاي ارزي و تغيير نظام پولي آن کشور تضعيف کنند و حتي با ادعاي اينکه اطلاعات يک کالا است به خريد و فروش آن بپردازند .بنابراین دولتهایی هستند که به دنبال دريافت تعرفه براي اطلاعات مي باشند با آنکه اين مساله هنوز اتفاق نيافتاده اما فرانسه بدنبال تحقق آن می باشد و حتی اعلام کرده که با راهکارهای نظامی می توان به این هدف دست یافت.

با توجه به تجاری شدن جریان فرامرزی اطلاعات ,بحثها و اختلافاتی که بین کشورهای اروپایی و جهان سوم از یکطرف و ایالات متحده از طرف دیگر بیشتر کشورها بر این باورند که فن آوریهای اطلاعات کامپیوتری باید توسط دولتها نظارت شوند تا منافع آنها حفظ شود و برای تعیین مقررات جنبه های اقتصادی آن پیشنهاد شده که سازمان تجارت جهانی توافق عمومی در تعرفه ها و تجارت سابق (گات) اجرا شود. بعضی ها باور دارند که سازمان تجارت جهانی با انعطاف پذیری بیشتر می تواند بعنوان یک میثاق چند ملیتی مورد استفاده قرار گیرد.

جریان فرامرزی اطلاعات در جامعه اطلاعاتی تحقق می یابد و جامعه اطلاعاتی علیرغم نام آن,مقاصد خاص اقتصادی را دنبال می کندکه با فرایند جهانی سازی نظام نوآزادی گرای کنونی ارتباط بسیار نزدیک دارد و از حیطه کنترل تولید به وسیله مالکیت عمومی و نظام دهی ناتوان آن برای تامین هدفهای عمومی خارج شده است موافقت نامه معروف "سازمان تجارت جهانی" در مورد ارتباطات در سال 1996 از سوی نمایندگان کشورها به امضا رسید,که آغاز دستیابی بخش خصوصی به سلطه جهانی بر ارتباطات بشمار می رود.[4]

اما با بررسی محتوایی نیز با توجه به ماهیت انحصاری اطلاعات در طول مرزهای ملی دستیابی به اینکه چه داده هایی و با چه تاثیری جریان دارد ,مشکل است.تحقیقی که ژاپن در سال 1982 انجام داد نشان داد که تحلیل تجربی جریان داده های فراملی غیرممکن است.با این حال با توسعه و پیشرفت فن آوریهای ارتباطات نوین شرایط جهان تغییراتی درآن حاصل می شود که باعث شده تا دو گروه نسبت به آن دیدگاه هایی را ارایه کنند:گروهی که طرفدار فن آوریها بوده و ادعا می کنند که این پیشرفت باعث رشد فزاینده و متعادل کشورها خواهد شد و در جناح دیگر چنین برداشت می کنند که کشورهای غنی به قیمت فقیرتر شدن کشورهای جهان سومی,غنی تر خواهند شد اگر وضع بدین منوال و بدون کنترل پیش برود.

سنجش از راه دور

درباره موارد فوق,سنجش از راه دور توسط سازمان ملل تعریف و به کشورها ارایه شده است در این زمینه چنین تعریفی انجام گرفته: سنجش از راه دور نظامیاز روشهای تعیین ماهیت و یا تعیین شرایط اهداف در سطح کره زمین و پدیده های موجود از زیر,رو یا بالای آن با استفاده از ابزارهای مشاهدات از سکوهای هوایی یا فضایی (سند سازمان ملل)(105198 .AIAC  72.1.20 )

این تعریف نه تنها فعالیت سنجش از طریق ماهواره هایی مثل لند سات را در برمی گیرد بلکه به فعالیتهای عکس برداری سنتی نیز دلالت دارد حتی ماهواره های آب و هواشناسی را در برمی گیرد.

فن آوری سنجش از راه دور بوسیله ماهواره ها ارزشهای مهمی هم دارد از جمله با تهیه تصاویر نوری از سطح زمین,سنجش از راه دور می تواند در مواردی مانند میریت منابع طبیعی,تحلیل کاربری اراضی,مطالعه کیفیت آب,تشخیص فاجعه,پیش بینی محصولات و حفاظت زیست موثر باشد اما این مساله مورد مناقشه شدید در دهه 70 بود که آمریکا بدنبال آزادی آن بود و شوروی سابق و فرانسه عنوان می کردند که کشور صاحب ماهواره قبل از انتقال اطلاعات باید از کشورهای مورد نظر اجازه بگیرد در سال 1974 برزیل و آرژانتین پیشنهادی سخت تری ارایه کردند. پیشنهاد آنها این بود که نه تنها اطلاعات مربوط به منابع طبیعی باید تحت حقوق ملی آن کشور گردآوری و تهیه شود بلکه هر گونه فعالیتهای مربوط به منابع طبیعی تحت قوانین ملی بدون مجوز متوقف شود.

آمریکا با این ادعاکه پیشنهادهای شوروی-فرانسه و برزیل-آرژانتین پایه حقوقی ندارندبا آنها مخالفت می کرد در این بین کانادا در سال1979 سعی می کرد تا حدوسطی بین دو طرف پیدا کند با این حال بعد از چندین نشست توسط کمیته استفاده صلح آمیز از فضای بیرونی سازمان ملل توافقاتی درباره سنجش از راه دور صورت گرفت: 1-به نفع همه کشورها باشد.2-با قوانین بین المللی هماهنگ باشد.3-همکاری بین المللی را اعتلا داده و حداکثر منافع را بدست بدهد.4-به محیط زیست کره زمین آسیب نزند.5-سازمان ملل نقش مفید و سازنده ای را در این باره داشته باشد.6-تا حد امکان اطلاعات مربوط به فجایع را به اطلاع کشورهای در معرض آنها رسانده شود.7-اطلاعات در جهت آسیب رساندن به سایر کشورها نباشد.

در حال حاضر اطلاعات دقیقی از روسیه در دست نیست فقط در سال1976 آشکار شد که اینتر کاسموس (ماهواره اروپایی) و سویوز شوروی سابق قابلیت سنجش از راه دور را داشته اند. ژاپن نیز در سال1986 با ماهواره            شروع به استفاده و سنجش از راه دور کرده است.

با این حال از اوایل دهه1990 به سبب پیشبرد سیاستهای جهانی آمریکا برای حمایت از روند خصوصی سازی ارتباطات دور در تمام کشورهای جهان  و تصميمات جديد " صندوق بين المللي پول " و " بانک جهاني " براي مشروط ساختن پرداهت کمکهاي مالي مورد تقاضاي کشورهاي در حال توسعه ، به تجديد ساختار دولتي و خصوصي سازي ارتباطات دور اين کشورها ، محدوديتهاي اقتصادي کشورهاي در حال توسعه ، به تجديد ساختار دولتي و خصوصي سازي ارتباطات دور اين کشورها ، محدوديتهاي اقتصادي کشورهاي جنوب افزايش يافتند . در کنار اين سياستها و تصميم گيريها ، از اوسط دهه مذکور با تاسيس " سازمان جهاني تجارت " بر شدت و و سعت محدوديتها افزوده شد . يه طوري که در سال 1995 با به اجرا گذاشتن قرارداد جهاني " موافقت نامه عمومي در مورد خدمات جهاني فراواني که با حمايت آمريکا و از طريق صندوق بين المللي پول و بانک جهاني صورت گرفتند سرانجام در فوريه 1997 " موافقتنامه مربوط به ارتباطات دورپايه " از سوي 73 کشور که در حدود 90 درصد اعتبارات مالي بازار جهاني را در اختيار داشتند به امضاء رسيد .[5]

به هر حال استفاده از اينترنت و ماهواره ها براي جريان اطلاعات فرامرزي و تاثير آن بر کشورهاي آشکار است فعلا فعاليتهاي ماهواره هاي آمريکا در دست " نووآ " مي باشد اما آمريکا در پي تجاري کردن فضا مي باشد و براي رسيدن به اين منظور بايد پاي بخشهاي خصوصي را در آن باز کند پس کشورهاي جهان سوم و طرفدار کنترل اطلاعات بايد به دنبال راهي باشند تا در مقابل کشوري مثل آمريکا که در برابر تمام کشورهاي جهان ايستاده و با

دفاع از نظريه جريان آزاد اطلاعات به هر عملي که مي خواهد دست مي زند ، بايستند تا حاکميت و اقتدار خود را از طريق اطلاعات تجاري و کالايي شده از دست ندهند .

 

1-معتمدنژاد،کاظم،1382،چشم انداز جهانی جامعه اطلاعاتی،مرکز پژوهشهای ارتباطات

2-سایت دانشنامه رشد،www.roshd.ir

3- معتمدنژاد،کاظم،1383،نابرابری جهانی در توسعه ارتباطات، مرکز پژوهشهای ارتباطات

4- معتمدنژاد،کاظم،1384،جامعه اطلاعاتی

5-- معتمدنژاد،کاظم،دیدگاههای انتقادی در مورد مصوبات اجلاس جهانی سران درباره جامعه اطلاعاتی، مرکز پژوهشهای ارتباطات

 

 

* کشورهای آفریقایی که قبلا مستعمره فرانسه بوده اند و امروزه زبان رسمی فرانسوی دارند