فرهنگ و ارتباطات

برای آنان که خواندن را تا حد ممکن و نوشتن را در حد ضرورت می پسندند.

 
ساعت ٩:٤٤ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ۱٥ دی ۱۳۸۳   کلمات کلیدی:

 

دانشجو: ظهير احمدي

ارتباطات بين المللي و ميان فرهنگي

7ـ1ـ ارتباطات بين المللي و ميان فرهنگي : مقدمه

برخي از سطوح پايه اي ارتباطات انساني: ارتباطات ميان افراد، ميان گروهها، سازمانها، اجتماعات و ارتباطات ميان جوامع است كه ممكن است در يك عرصه و از نظر مكاني در چهارسطح: محلي، منطقه اي، ملي و بين المللي صورت گيرد.

بدنبال كشمكش هاي بين المللي و با افزايش تحرك مكاني و مهاجرت افراد از كشوري به كشور ديگر، همكاري ها، مبادله تجاري و آشنايي افراد با فرهنگهاي ديگر و در نتيجه ارتباط ميان فرهنگي اتفاق مي افتد و اين به نوبه خود موجب توسعه ارتباطات ميان فرهنگي است البته در اين ميان تعارض شخصيتي نيز براي مهاجران پيشمي آيد.

ممكن است تحرك در ميان مردمي صورت بگيرد ولي ارتباط ميان فرهنگي (به جهت فرهنگ واحد مشترك) اتفاق نيافتد. (مثل كردها)

موضوع ارتباطات: مطالعه واحدهايي است كه از نظر سياسي و جغرافيايي و فرهنگي از همديگر متفاوتند؛ يعني مطالعه ميان دو واحد مرزهاي ذهني و فيزيكي كه دولت ناميده مي شود.

علل اهميت مطالعه در ارتباطات بين المللي عبارتند از:

1ـ توسعه ارتباطات بدنبال پيشرفت تكنولوژيهاي ارتباطاتي در قرن 19و20

2ـ استقلال مستعمرات بعد از جنگ جهاني دوم

3ـ تشكيل دولتهاي مستقل

4ـ تقسيم شدن برخي كشورها به چند بخش

7ـ2ـ شيوه ها و ابزارهاي ارتباطات بين المللي

7ـ2ـ1ـ خاستگاهها

فرايند ارتباطات با حمل و نقل و مهاجرت توأمان است؛ چرا كه از 200 هزار سال پيش انسان انديشمند شروع به مهاجرت كرد و در اطراف جهان و در قالب گروههاي كوچك پراكنده شد و از آفريقا به خاورميانه و اروپا و پس از آن با عبور از تنگ برينگ به آمريكا راه يافت و جهان متعلق به انسان انديشمند شد. در پي اين مهاجرتها و تحرك مكاني در طول 200 ميليون سال بود كه نظامهاي عقيدتي و فرهنگي انسان انديشمند نيز دچار تغيير و تحول شد و لايه هاي فرهنگي (تفاوت فرهنگها) شكل گرفت.

7ـ2ـ2مهاجرت از منظر تاريخي

دوره اي را كه در اروپا دوران مردمان آواره و سرگردان (350 تا 600 م ) ناميده اند، انسان انديشمند به مهاجرت خود ادامه داد و در سراسر اروپا پراكنده شدند، در پي آن ميراث ژنتيكي و نيز ميراث فرهنگي مهاجران نيز متحول شد. كلسياي كاتوليك با آموزشهاي معنوي خود، مهاجمان را به آيين مسيحيت درآورد و اين خود موجب بقاء اصالت فرهنگ مديترانه اي و اروپاي مركزي و گسترش آن به بخشهاي بزرگي از جهان شد.

البته عوامل جاذبه و دافعه (كشش و رانش) در مهاجرت و نيز در چرخه بزرگ فرهنگ در جامعه نقش اساسي دارند.

سه عامل مذهبي، سياسي و اقتصادي نيز در قالب عوامل جاذبه و دافعه در فرايند مهاجرت نقش موثري دارند. اين مهاجرتها نيازها و مسائلي در ارتباط بين المللي بوجود مي آورد كه تنها راه حل آنها، همكاريهاي بين المللي مي باشد.

7ـ3ـ سياستهاي عالي و ارتباطات بين المللي: جهان نو باشكوه؟

7ـ3ـ1ـ صلح و ستيز

وقتي كه جنگ جهاني دوم اتفاق افتاد، ايده جامعه ملل ـ كه بعد از جنگ جهاني اول تاسيس شده بود ـ با شكست مواجه شد. لذا پس از جنگ جهاني دوم، توافق گسترده اي براي ايجاد سازمان ملل براي رسيدن به صلح و ممانعت از كشمكش هاي نظامي بين المللي، بوجود آمد و در سال1994 م رسماً اين سازمان آغاز به كار كرد.

علي رغم ادامه جنگ و كشمكش (مثل جنگ كره شمالي و جنوبي) در دنيا، بايد قدردان تلاشهاي اين سازمان در ممانعت از بوجود آمدن جنگ در جهان شد چرا كه جنگ جهاني سومي اتفاق نيفتاد.

گرچه با فروپاشي اتحاد جماهير شوروي در 1980 م، مهمترين شكاف سياسي بين المللي از بين رفت، اما شكاف اقتصادي همچنان به قوت خود باقي است. در سطح بين المللي نيز آنچه كه اكنون Pax Americana (تك قطبي شدن) ناميده مي شود بوجود آمده است. رؤياي ماوراي اين دولت در عنواني كه يونسكو در 1984 با عنوان:يك جهان، چندين صدا، ارتباطات و جامعه، امروز و فردا، گزارش شده است. البته نبايد فراموش كرد كه واقعيت تمايل دارد كه رؤيا و خيال را فرو گذارد ـ با اين وجود هنوز كشمكش هايي در اطراف جهان ادامه دارد كه ديپلماتهاي بين المللي بايد براي حل آنها و رسيدن به صلح، به مشاهده، گزارش و مذاكره جهت يافته بپردازند و اين خود موجب توسعه ارتباطات بين المللي براي رسيدن به صلح مي شود؛ گرچه آنها در انجام اين وظيفه نيز نوعي به تبليغات سياسي به نفع كشور خود نيز مي پردازند.

7ـ3ـ2ـ تبليغات سياسي بين المللي (پروپاگاندا)

تعريف: اطلاع رساني كم و بيش جانبدارانه اي كه از طرف يك حكومت يا سازماني قدرتمند براي جذب بيشتر طرفداران، منتشر مي شود. در معناي لغوي آن كه از فتواي پاپ أخذ شده است، مفهوم: نشست مقدس براي پيشبرد عقيده لحاظ شده است.

گرچه اين واژه امروزه، دلالت منفي اي دارد اما معناي مثبتي در رژيمهاي اقتدارگرايي چون نازيسم، كمونيست داشته است. پروپاگانداي بين المللي در دوران جنگ سرد، پديده اي گسترده اي بود، اكنون نيز ذيل واژه هاي چون:«اطلاع رساني بين المللي»، «صداي آمريكا» و نيز در قالب تلقين، كاربرد دارد. البته پروپاگانداي غيرمستقيم در اقتصاد، سياست و دين وجود دارد حتي در محتواي اطلاعات وسايل ارتباط جمعي هر كشوري ولو در سرگرمي ها و نظامهاي آموزشي نيز وجود. لذا پروپاگاندا و تلقين را شايد بتوان نوعي خاص از جامعه پذيري دانست.

7ـ4ـ سطوح ارتباطات بين المللي و ميان فرهنگي

ابتدا بايد درباره ي نقش شخصيت در ارتباطات بين المللي بحث شود و پس از آن به اين سطوح خواهيم پرداخت.

7ـ4ـ1ـ در زمان، مكان و شخصيت

تحليل وقت (يا وقت كشي) مشخصه عمومي در اكثر ارتباطات در سازمانهاي بزرگ بين المللي است. قاعده هر سازمان بين المللي، داراي يك مركز فعاليت اجرايي، يك دبير كل ـ كه توسط مجمع عمومي انتخاب مي شودـ و مجامع عمومي مي باشد. ارتباطات در مجامع عمومي غالباً انفرادي و غيرمستقيم است.

تاثير شخصيت افراد و مهارتهاي شخصي و پيش زمينه هاي ملي و عادات آنها در نوع تصميم گيري ها و فعاليتهاي سازماني حتي در سازمانهايي كه ساختار استواري دارند، امري لابدمنه است. به عنوان مثال تأثير شخصيت فرد و فرهنگ ملي در سطح عالي ارتباطات بين المللي را مي توان در دبيران كل سازمان ملل(مثلDag Hmmarkjold) ـ كه اداره اش فوت كرد ـديد.

7ـ4ـ2ـ ارتباطات بين المللي در سطح ميان فردي

افرادي كه متعلق به يك فرهنگ مشترك ملي هستند: داراي «شخصيت پايه اي»نسبتاً نزديك به هم بوده لذا ارتباطات ميان فردي آنها به سهولت صورت مي گيرد. البته اثرگذاري بُعد آگاهانه يا ناآگاهانه شخصيت انسانها در ميان جوامع مختلف در فرايند ارتباط و در بيان افكار و احساسات فردي از كشوري به كشور ديگر متفاوت است.

بعد فردگرايي يا جمع گرابودن فرهنگها يكي ديگر از مسائلي است كه موجب تفاوت پذيري فرايند ارتباط ميان افراد مي شود؛ يعني در فرهنگهاي فردگرا، ابتكار عمل شخصي و اتكاي فرد به عقايدش ـ علي رغم محدوديتهاي كه گروههايي كه او عضو آنهاست و براي او محدوديت بوجود مي آورد ـ بيشتر نمايان است. اما در فرهنگهايي كه جهت گيري جمع گرايانه دارند و گروه رفتار او را تنظيم مي كند، افراد بيشتر تمايل دارند كه از گروه خود تبعيت كنند. خانواده گسترده، گروه همسايگان و گروه آشنايان و مصاحبان سه گروهي اند كه در فرهنگهاي جمع گرا، زندگي روزانه فرد را هدايت مي كنند و اين سه، پايگاه اجتماعي افراد را مشخص مي كند.

درجه فردگرايي يا جمع گرايي رابطه نزديكي با ارزشهاي بنياديني چون آزادي و برابري دارد. لذا در جوامعي كه فرهنگ آن جمع گرايانه است، آزادي فردي پايين است. اگرچه برابري در ميان افراد در سطح بالايي است، اما برابري در ميان طبقات مختلف، پايين است. فرهنگهايي فردگرا، آزادي افراد به طور طبيعي، نسبتاً بالاست در حاليكه برابري در ميان طبقات، متغير است (مثل جوامع سرمايه داري مدرن). البته عناوين و ضماير خطاب در ايندو فرهنگ از همديگر متفاوتند.

ُبعد مهم ديگر در فرايند ارتباط در اين سطح، مسأله Context است. در فرهنگهاي موسوم به« High – context» (فرهنگهاي غني يا تلويحي) بخش مهمي از پيام، تلويحاً كه از قبل در ذهن ارتباط‌گران نقش بسته است ـ انتقال مي يابد. اما در فرهنگهاي موسوم به «Low–context» (تصريحي) ـ كه غلبه با متن است ـ محتواي اصلي پيام به طور صريح توسط خود پيام منتقل مي شود. فرهنگهاي Low-context غالباً فردگرا وHigh-context غالباً جمع گرا مي باشند.

نهايت اينكه مي توان گفت كه برخي از مسائل و مشكلات در فرايند ارتباط، معلول تفاوتهاي ميان فرهنگي افراد است، همچنانكه با افزايش ميزان تحرك بين المللي در ميان افراد، برخي مشكلات ديگري نيز در فرايند ارتباط بوجود مي آيد اما با اين همه، افق هاي ديد ما را نيز توسعه مي دهد، و اين نكته را درك مي كنيم كه جهاني خارج از ما نيز وجود دارد كه براي درك آنها بايد هم خودمان را و هم فرهنگ آنها را بشناسيم.

7ـ4ـ3ـ ارتباطات بين المللي در سطح سازماني

ارتباطات سازمانهاي محلي، منطقه اي و ملي يك كشوري با كشور ديگر، دو نمونه از ارتباطات بين المللي در سطح سازمانهاست. ارتباطات سازماني داراي اهداف تعيين شده و با برنامه مي باشد.

انجمن بين المللي ارتباطات (ICA) و انجمن بين المللي براي تحقيقات رسانه ها و ارتباطات (IAMCR) از سازمانها بزرگ بين المللي هستند.

سازمانهاي بين المللي دولتي (IGO) و سازمانهاي بين المللي غيردولتي (INGO) نيز، بين المللي مي باشند. برخي نيز تركيبي از اين دو نوع مي باشند. سازمان ملل و جامعه اروپا، دو نمونه از سازمانهاي بين المللي دولتي و ICA و IAMCR غيردولتي و سازمان بين المللي كار (ILO) نمونه اي از سازمانهاي تركيبي است.

يكي از قديميترين نوع سازمانهاي بين المللي، سازمانهاي بين المللي تجاري غيردولتي (BINGO) هستند كه شركتهايي چند مليتي اند. از قبيل سازمان همكاريهاي اقتصادي و توسعه (OECD) با عضويت 20 دولت، و سازمان كشورهاي صادركنندگان نفت (OPEC)، كميته بين المللي المپيك (IOC) نيز سازماني بين المللي غيرتجاري است.

7ـ4ـ4ـ ارتباطات بين المللي در سطح وسايل ارتباط جمعي

برا برقراري يك ارتباط موفقيت آميز، آشنايي دو طرف ارتباط‌گر از همديگر ضروري است، همچنانكه پخش و توزيع اخبار در اطراف جهان و اشاعه آن در ميان جمعيت هاي مختلف نيز دو موقعيت اساسي درتوفيق در ارتباطات بين المللي است. البته فرايند انتشار اخبار در ميان كشورهاي مختلف جهان، متفاوت از كشوري به كشور ديگر است و متغيرهاي اساسي در اين فرايند عبارتند از: فاصله جغرافيايي از مكان حادثه، توسعه و ميزان رابطه تجاري ميان كشورها و حجم ارتباطات ميان كشورها.

اخبار اصلي درباره حوادث مهم و اخبار بين المللي، در ميان جمعيت هاي مختلف جهان، با سرعت منتشرمي شود. به همين ترتيب بسياري از ما اطلاعات و آگاهي هاي خودمان را نسبت به جهان اطرفمان را از طريق وسايل ارتباط جمعي دريافت مي كنيم. ضمن اينكه ديدگاه ما درباره اينكه «خود جهان شبيه به چيست؟» و شكل گيري«جهان ذهني» از طريق اين وسايل صورت مي گيرد. جهان ذهني افراد از طريق تماشاي تلويزيون شكل مي گيرد اين تصوير ذهني با عينيت خارجي تفاوت دارد؛ يعني اين وسايل ارتباط جمعي هستند كه نقشه ذهني مخاطبان خود را شكل مي دهند.

7ـ5ـ اخبار بين المللي:داده هاي دروني و بيروني وسايل ارتباط جمعي

وسايل ارتباط جمعي ملي و بين المللي، وقايع و حقايقي را كه در جهان اطراف، اتفاق مي افتد به گونه‌اي كه خودشان مي خواهند براي مخاطبان خود منعكس مي كنند لذا در برخي موارد، حقايق را تغيير داده و تحريفمي كنند.

براي مطالعه نظاممند اخبار وسايل ارتباط جمعي نياز به بررسي داده‌هايي است كه درباره وقايع جهان و همچنين وقايع مربوط به خود وسايل ارتباط جمعي، ارائه مي شود؛ يعني ارزيابي اخبار مبني براينكه تا چه مقدار حقيقي، قابل اعتماد و مسؤولانه و درست‌اند. ديگر اينكه بايد داده‌ها شرح و توضيح داده شوند تا بهتر درك و فهم شوند.

7ـ6ـ فرهنگ عمومي بين المللي

7ـ6ـ1ـ فرهنگ عمومي همچون يك نوآوري

علاوه بر نظامهاي اجتماعي و علوم پايه در توليد علم، عامل ديگر در نوآوري، فرهنگ وسايل ارتباط جمعي است؛ فرهنگ عمومي بين المللي بخشي از نظام وسايل ارتباط جمعي است كه به عنوان نظامي براي توليد خلاقيت و نوآوري در چرخه بزرگ فرهنگ در جامعه، نقش مؤثري دارد، در اين نظام بسياري از نوآوريهاي توليد شده در حوزه ادبيات و هنراست البته اين دسته نسبت به هنر و موسيقي و ادبيات نخبگان، استقلال كمتري دارند؛ يعني بسياري از نوآوريهاي وسايل ارتباط جمعي در نظام فرهنگ عمومي، اصيل نيستند. منتهي اين وسايل، الگوها را استاندارد مي كند و اين نوعي خاص از صنعت است (صنعت فرهنگ) كه در آن اقتصادانان و كارشناسان ارتباطات، و تكنسين ها و هنرمندان باهم كار مي كنند.

7ـ6ـ2ـ موسيقي عاميانه (پاپ و جاز)

از نظر اقتصادي، يكي از كالاهاي مهم است كه توليد و توزيع و فروش آن وابسته است به نظام اقتصادي جامعه. البته گاهي بطور مستقيم يا غيرمستقيم براي اهداف سياسي نيز بكار مي رود (براي نمونه ايستگاه راديويي صداي آمريكا) لذا فرهنگ عمومي جامعه وابستگي سنگيني به نظام اقتصادي جامعه دارد. يكي از راه حل هاي اين مسأله، حرفه اي كردن فعاليتهاي فرهنگي است. اعطاي جايزه ويژه براي فعاليتهاي هنري و كار هنرمندان يكي ديگر از گامهاي مهم در اين مسير است. (مثل جايزه موسيقي آكادمي سوئيس)

8ـ7ـ كامپيوتري كردن ارتباطات بين الملل: دهكده جهاني سبز؟

بحث جدي در ارتباطات بين المللي نمي تواند بدون ملاحظه مسأله كامپيوتري كردن ارتباطات بين المللي (CIC) باشد. لذا سه نوع عمده از CIC در اين زمينه به طور گسترده مورد استفاده قرار مي گيرد:

1ـ پست الكترونيكي

2ـ اينترنت

3ـ شبكه گسترده جهاني (WWW)

اين سه، انقلابي در تجارت، علوم و نظام دانش بويژه در ارتباطات بوجود آورده اند. به عنوان نمونه نقش اينترنت در علوم و به روز كردن اطلاعات مديران، اساتيد دانشگاه و امكان كار 24 ساعته را مي توان نام برد. البته اغلب نوآوريها داراي نتايج مثبت و منفي هستند، براي مثال، استفاده از اينترنت با كاهش گرفتاريهاي اجتماعي و افزايش احساس تنهايي همراه بوده است. همچنين موجب شكاف عميق آگاهي و معرفت در ميان داراها و نادارها شده است. اما مي توان گفت كه اين شكاف، اكنون به هم نزديك مي شود و همچنانكه تكنولوژيهاي ارتباطاتي و اطلاعاتي توسعهمي يابد، شكاف جديد اطلاعاتي و معرفتي نيز در آينده بوجود خواهد آمد. اما ممكن است با بوجود آمدن «دهكده جهاني» اين شكافها بسته شود و از بين برود.