فرهنگ و ارتباطات

برای آنان که خواندن را تا حد ممکن و نوشتن را در حد ضرورت می پسندند.

 
ساعت ۱۱:۱٤ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ٩ دی ۱۳۸۳   کلمات کلیدی:

باسمه تعالي

موقعيت کنوني دانش ارتباطات در دانشگاههاي ايران

حسام الدين آشنا

1383/10/6

اين مجلس به منظور بزرگداشت مقام علمي عالم وارسته و فرزانه جناب آقاي دکتر کاظم معتمد نژاد برگزار مي شود ؛اقتضاي چنين محفلي ،همدلي با دغدغه ها و هم پيماني براي رفع نگرانيهاي استاد است.سخنان امروز اين شاگرد کمترين ،معطوف به موقعيت کنوني دانش ارتباطات و تلاش براي ارائه تصويري  از چالشهاي جاري اين رشته علمي در ايران است.

جايگاه دانشگاهي

اگر پيدايش دانش ارتباطات را با شکل گيري علم بلاغت و معاني بيان مرتبط بدانيم ، مي توان براي ارتباطات در حوزه هاي ديني و ادبي تاريخي هزار ساله قائل شد ، اما آغاز آموزش حرفه اي  روزنامه نگاري در ايران به سال 1318  و بنگاه روزنامه نگاري سازمان پرورش افکار باز مي گردد و اکنون 75 سال عمر دارد. روزنامه نگاري به عنوان يک رشته دانشگاهي بايد تا سال 1346 پشت درهاي آموزش عالي منتظر مي ماند  تا سرانجام نه در يک دانشگاه بلکه در يک موسسه آموزش عالي خصوصي جايگاهي به دست آورد  و فقط پس از يک دهه ثمر دهي با انگ علمي نبودن در پاي جامعه شناسي قرباني شد و تا سال  1368 به عنوان يک گرايش 37 واحدي در حاشيه ماند .به اين ترتيب از آغاز واقعي رشته ارتباطات در ايران به معناي امکان جذب استاد و دانشجو و راه اندازي دوره کارشناسي ارشد فقط 15 سال مي گذرد . دهه هفتاد شاهد تلاشهاي چند جانبه اي براي شکوفايي رشته ارتباطات در ايران بوده است .دانشگاه آزاد اسلامي با رويکرد توليد انبوه و تاکيدات حرفه اي در سال 1370  ارائه برنامه دانشگاه علامه را در واحد تهران مرکز آغاز کرد در مقابل دانشگاه امام صادق(ع)با رويکرد تربيت استاد و پژوهشگر درسال  1374 تاسيس دوره دکتري فرهنگ و ارتباطات را وجهه همت خود قرار داد. اواخر دهه هفتاد بود که دانشگاه تهران پس از نيم قرن مقاومت ،استقلال نسبي رشته روزنامه نگاري و ارتباطات از جامعه شناسي را به رسميت شناخت و پذيرش دانشجو را آغاز کرد.دانشکده صدا و سيما نيز پس از سالها انکار روزنامه نگاري و اکتفا به جنبه هاي فني و توليدي راديو و تلويزيون، رشته ارتباطات را به جمع رشته هاي خود افزود.خبرگزاري جمهوري اسلامي نيز با هزينه اي درخور دست به کار طراحي و راه اندازي گرايشهاي موضوعي در زير بخشهاي رشته ي روزنامه نگاري شد. اين گسستهاي مستمر در نظم دانشگاهي بي شک موجب بروز گسلهاي معرفتي در رشته ارتباطات و حرفه هاي ارتباطي شده است.پس در دهه هشتاد با سه دانشکده(علامه/امام صادق/خبر) وهفت ارائه کنننده رشته(علامه/تهران/امام صادق/آزاد/خبر/رسانه) مواجه هستيم.

                                          تعارضها

رشته ارتباطات همواره در طول حيات خود با موانع جدي اداري و علمي ناشي از فقدان متخصصان تحصيلکرده و دانشگاهي مواجه بوده است.دانش ارتباطات با تعارضات جدي در زمينه نظر و عمل روبرو است.توسعه جدي حوزه هاي مختلف و مرتبط ، امکان حفظ هسته بنيادين و نخ پيوند رشته را هر روز دشوارتر مي نمايد.يافتن آنچه به دانشجويان رشته هاي روزنامه نگاري، روابط عمومي،  تبليغات، ارتباطات،  تحقيق در ارتباطات،ژورناليسم راديو و تلويزيوني ،ژورناليسم سايبر،مديريت فناوري اطلاعات، مديريت رسانه ها، فرهنگ و ارتباطات،هويت مشترک مي بخشد کار ساده اي نيست. 

تعارض ميان نوآوري و سنت گرايي در آموزش ارتباطات يکي ديگر از وجوه چالش برانگيز است.برنامه ها يي که با هدف تربيت روزنامه نگار طراحي شده با برنامه هايي که با هدف بستر سازي و کادرسازي براي تحقق جامعه اطلاعاتي طراحي مي شود کاملا متفاوت است.

 

                                     همکاريها و رقابتها

رشته ارتباطات در ايران مانند هر رشته دانشگاهي ديگر عرصه رقابتها و همکاريها است.هر چه همکاري است بر محور حضور و نفوذ دکتر کاظم معتمد نژاد شکل گرفته است .پيوند ميان فارغ التحصيلان و حلقه هاي علمي ارتباطات بي شک ريشه در انديشه و رفتار اجماع آفرين و بومي ساز  استاد دارد.دانشگاه امام صادق و دانشکده صدا وسيما در راه اندازي دوره هاي دکتري وکارشناسي ارشد مستقيما و دانشگاههاي ديگر از طريق ارائه رشته مصوب از راهنمايي و تدريس استاد و دانش آموختگان ايشان بهره گرفته اند.اما گله از رقابتهاي غير سازنده اي را که به نابساماني رشته دامن زده است به موقعيتي ديگر وا مي گذاريم.

                                  چالشهاي سياسي

رشته ارتباطات خواسته يا ناخواسته تعاملي روزانه با عرصه سياست دارد . هرچه عرصه عمومي براي کسب و تبادل اطلاعات و رقابتهاي سياسي فراختر مي شود  تاب و توان حرفه اي و علمي و حرمت اجتماعي دانش آموختگان ارتباطات نيز بيشتر مي شود. فشار سياسي و دادگاهي بر رسانه گران و مجرم انگاري تعداد انبوهي از آنان به شدت رشته را محافظه کار مي کند و هر پدر و مادري را وادار مي سازد در هنگام انتخاب رشته به فرزند هوشمند و نيک بخت خود توصيه کند به راهي نرود که در آن بر سرها و چشمها ،با يا بدون درد دستمال مي بنددند .

 

تجليل از پدر علم ارتباطات ايران تلاش براي تحقق خواسته هاي اوست نه در چهل سال آينده بلکه در چهار ماه باقيمانده!

  • تشکيل شوراي عالي رسانه ها
  • تشکيل مرکز ملي مطالعات ارتباطات با مشارکت تمامي نهادهاي آموزشي و ارتباطي
  • تشکيل انجمنهاي علمي براي راهبري فرادانشگاهي و آينده نگرانه رشته هاي ارتباطات