فرهنگ و ارتباطات

برای آنان که خواندن را تا حد ممکن و نوشتن را در حد ضرورت می پسندند.

در باره برنامه های گفتگو محور
ساعت ۱:٥٤ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ٧ اسفند ۱۳۸٧   کلمات کلیدی: نقد تلویزیون

این نامه را دیر هنگام در وبلاگ قرار می دهم برای آنکه نه فقط در دفتر بلکه در فضای همگانی نیز ثبت شده باشد.

برادر گرامی جناب آقای دکتر میرباقری

معاونت محترم سیما

سلام علیکم

در میان نظریه های ارتباطات جمعی، دیدگاه مسئولیت اجتماعی، بر وظیفه آگاهی بخش  رسانه ها در قبال آزادی، قدرت و حقوقی که از جامعه دریافت می کند، تأکید دارد. این تأکید به آن معناست که رسانه ها به منزله ی چشمان بیدار و هوشیار مخاطبان خود، موظف به پاسداری از ارزش های عمومی جامعه، و به نقد کشیدن نهادهای مختلف اجتماعی به نمایندگی از آنان هستند.

این دیدگاه البته دیدگاهی آرمان گرایانه است که هرگز گفتمان غالب رسانه ای در هیچ کجای دنیا نشده است. چه، سرمایه گذاران رسانه ها هرگز نمایندگان افکار عمومی نبوده اند. اما از سوی دیگر، باید به ظهور و حضور خبرنگاران، مجریان تلویزیونی و حتی مستند سازان نماینده ی این تفکر، در رسانه های مختلف جهانی توجه کرد. این افراد شاخص با تولید محصولات مختلف رسانه ای مخاطبان فراوانی به دست آورده و توانسته اند در عرصه های مختلف جامعه ی جهانی نقش آفرینی کنند.

یکی از زمینه هایی که در این دیدگاه بسیار کارایی داشته است، تولید گفتگو های تلویزیونی است.

برنامه های گفتگو محور در دو حوزه شهرت یافته اند: یکی گفتگوهایی با افراد عادی که عموماً مضامینی خانوادگی و یا شغلی را هدف می گیرند و بر پایه ی اطلاع از زندگی خصوصی افراد، مخاطب میابد و دیگری گفتگو با سیاستمداران و مسئولان اجتماعی، که گاهی نقش بسیار تعیین کننده ای در آینده ی سیاسی کشورها می گذارد.

در کشور ما، یکی از سیاست های رسانه ای صدا وسیما که صراحتاً بر آن تأکید می شود با دیدگاه مسئولیت اجتماعی مطابق است. تأکید بر جنبه های آموزشی و نظارتی رسانه ها و کم رنگ شدن کارکردهای تفریحی، نتیجۀ چنین رویکردی است. اما معلوم نیست چرا تا این حد به برنامه های گفتگو محور چالشی کم لطفی شده، و حتی گاهی برخوردهایی قهر آمیز با آن ها می شود. معدود برنامه های زنده گفتگویی که در این سالها در صدا و سیمای ما با این کارکرد تولید شده است، همواره با استقبالی فراوان از سوی مخاطب مواجه شده، و همواره یا از مسیر خود منحرف شده و از گفتگوهای چالشی، به سمت گفتگوهای متملقانه کشیده شده ( صندلی داغ با تغییر مجری به این بلا دچار شد) و یا با برخوردی قهرآمیز بدون هیچ توضیحی، تعطیل شده اند.( مثلث شیشه ای پس از گفتگویی انتقادی درباره عملکرد دولت در حوزه مسکن اینگونه پایان یافت.)

البته این برخوردها، از آنجا که با دیگر سیاست های اعمال شده( و نه اعلام شده) در صدا و سیما مطابق است، تعجب چندانی را حتی از سوی مخاطب عام ، بر نمی انگیزد. آنچه عجیب می نماید، این است که مسئولان صدا و سیما، تصمیم می گیرند از گفتگوهای انتقادی برنامه ای تبلیغی برای شکست های خود بسازند و برای رسیدن به این هدف، از هیچ حرکت غیر حرفه ای و حتی غیر مسئولانه ای صرف نظر نمی کنند.

گفتگویی که روزهای سه شنبه و چهارشنبه، شانزده و هفده مهرماه از شبکه سوم سیما پخش شد، یکی از مصداق های این جلسات است. این دو جلسه که به نقد سریال بزنگاه اختصاص داشت، با حضور ذو منتقد( جعفر نژاد، طالبی نژاد)، یک روزنامه نگار (میرفتاح)، یک کارگردان نام آور طنز(کمال تبریزی)، یک استاد ارتباطات( آشنا) و نویسنده و کارگردان این سریال (عطاران و صحت) برگزار شد.


 


در ترکیب جلسه، آن طور که به صراحت بیان می شد، شش موافق( منتقدین، دست اندر کاران و کمال تبریزی) و یک منتقد ( آشنا) حضور داشتند.

در طول جلسه، موافقین مختلف با ارجاع به صحبت های آشنا، سعی در پاسخ به مسائلی داشتند که گویا ایشان مطرح کرده بودند، و البته از نسخه ی پخش شده حذف شده بود. حتی دو بار رضا عطاران با اشاره به صحبت های آشنا، گفت حضور ایشان صحبت های خودشان را نقض می کند، که البته ما نمیدانیم کدام صحبت ایشان با حضور ایشان در تناقض بود زیرا تا اواخر برنامه هیچ صحبتی از ایشان شنیده نشد.

آشنا دائماً با عنوان « آقای دکتر» توسط شش نفر دیگر خطاب می شد و دیگران سعی در قانع کردن او و پاسخ به اشکالاتش نسبت به سریال داشتند. اشکالاتی که البته بیننده از آن بی اطلاع بود .

بدترین قسمت ماجرا، جایی بود که جعفرنژاد(مجری برنامه) هنگامی که آشنا به زبانی ساده مشغول توضیح دادن روش های سنجش تأثیر رسانه بر مخاطب بود،بی صبرانه گفت: آقای دکتر، زندگی آن قدرها هم که شما می گویید سخت نیست! این جمله احتمالاً حرف دل و زبان حال بسیاری از مدیران رسانه ی ملی به منتقدان دانشگاهی و دلسوز شان است.

به نظر می رسد مدیران شبکه سه، در این بازار داغ گفتگو درباره ی سریال بزنگاه، که ضعف اصلی آن نه متوجه سبک کارگردانی رضا عطاران، که ناشی از برخورد کاسب کارانۀ او و عجله کاری و تسویف و اهمال همان مدیران است، خواسته اند با برپایی این گفتگو، تحمل بالای خود را به رخ مخاطبان صبور این شبکه بکشند، و آشنا هم در این جلسه وظیفه ی سنگین مخالفت با جمعی شش نفری را بر عهده داشته است تا جلسه از حضور مخالف خالی نباشد. اما گویا همین میزان مخالفت هم تحمل نشد و تنها شنیدن پاسخ هایی که او در این جلسه دریافت کرد، برای مخاطبان هوشمند رسانه ملی کافی بود که ضعف دیدگاه مخالفین این سریال را درک کنند.

 

آشنا در وبلاگ خود در تاریخ 13/7/87 درباره ی این جلسه نوشت:

"پنج شنبه برای جلسه نقد و بررسی مجموعه بزنگاه در محل فیلم برداری حاضر شدم. آقایان کمال تبریزی ، سروش صحت ، رضا عطاران ، طالبی نژاد ، میرفتاح و جعفر نژاد حضور داشتند.دو جلسه به مدت سه ساعت ضبط شد و از کلیات موقعیت طنز سینمایی و تلویزیونی تا جزئیات طنز بزنگاه به بحث گذاشته شد.از چهار منظر اقتصاد سیاسی رسانه ، ارتباطات توسعه بخش ،مطالعات فرهنگی و ارتباطات دینی سوالاتی را مطرح کرده و به برخی پاسخ گفتم. برای من که برای سومین سال پیاپی به نقد مجموعه های رمضانی می پردازم جلسه بسیار مفیدی بود. امیدوارم پخش شود."

اما در آنچه از تلویزیون پخش شد، خبری از این دیدگاه ها نبود.  ظاهرانوار آماده پخش برنامه میزگرد مجددا تدوین و بیش از دو سوم سخنان او حذف و در برخی موارد خاص جابجا شده است. شاید آشنا  هم حق داشته باشد تا مانند بسیاری از هم صنفانش، تصمیم بگیرد کمتر مزاحم رسانه ملی شده یا برای جلوگیری از چنین سوء استفاده هایی لا اقل جز در برنامه های زنده حاضر نشود.

با احترام

حسام الدین آشنا